Cập nhật ngày: 29/02/2024

Chất lượng cao và bằng cấp của nền giáo dục Úc được công nhận khắp nơi trên thế giới. Chính vì vậy, những bài học kinh nghiệm của Úc về tổ chức phát triển kỹ năng nghề nghiệp là rất hữu ích đối với Việt Nam nhằm nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật của người lao động, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của nền kinh tế.
 
1. Tổng quan về hệ thống giáo dục Úc
 
Hệ thống giáo dục Úc được chia ra làm nhiều cấp bậc từ tiểu học, trung học đến giáo dục và đào tạo nghề. Giáo dục và đào tạo nghề/GDNN (VET) của Úc được dựa trên một mô hình hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ Úc, chính quyền các Bang và vùng lãnh thổ, doanh nghiệp. Chính phủ Úc luôn tạo điều kiện cho sự phát triển và thực hiện các chính sách trong giáo dục và đào tạo nghề, đảm bảo chất lượng khung trình độ quốc gia và hỗ trợ kinh phí đáng kể cho đào tạo nghề. Chính quyền các Bang và vùng lãnh thổ có trách nhiệm thực hiện chính sách đào tạo nghề và nguồn kinh phí đào tạo trong thẩm quyền của mình. Luật Giáo dục và Đào tạo nghề năm 2011 là cơ sở pháp lý cho các cơ quan thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình theo đúng thẩm quyền.
 
Hệ thống các cơ sở đào tạo nghề của Úc gồm các trường Cao đẳng Giáo dục kỹ thuật và nâng cao (được gọi là các trường TAFE) - là các trường cao đẳng công lập chất lượng cao và các trường tư thục cấp các chứng chỉ giáo dục và đào tạo nghề (Registered Training Organizations - RTOs). Úc nổi tiếng thế giới về sự đa dạng và thực tiễn của các chương trình đào tạo, từ khoa học tự nhiên đến quản lý và thương mại, từ nhân văn đến kỹ sư, từ luật đến khoa học sức khỏe. Úc đặc biệt có thế mạnh về kỹ thuật và công nghệ, y khoa, khoa học môi trường, tài chính và kế toán.
 
Cơ quan Chất lượng kỹ năng Úc (Australian Skills Quality Authority - ASQA) là cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề. Chức năng của ASQA là đảm bảo chất lượng và sự vận hành của ngành thông qua việc quản lý các cơ sở giáo dục và đào tạo nghề, các khóa giáo dục và đào tạo và các cơ sở giáo dục và đào tạo nghề cho sinh viên nước ngoài.
 
Khung chất lượng GDNN (The VET Quality Framework) là khung chất lượng giáo dục và đào tạo nghề được quy định trong Luật Giáo dục và Đào tạo nghề năm 2011. Khung chất lượng GDNN quy định rõ những tiêu chuẩn cho các cơ sở đào tạo đã được đăng ký, theo dõi, giám sát, đảm bảo chất lượng và kiểm định chất lượng đào tạo trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề.
 
Úc thiết lập và áp dụng khung trình độ quốc gia (AQF- The Australian Qualifications Framework ) từ năm 1995. Đây là một hệ thống thống nhất trên toàn quốc được áp dụng đối với tất cả các loại văn bằng được cấp bởi các trường Trung học phổ thông, các trường TAFE, các RTOs và các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học (chủ yếu là các trường Đại học). AQF được công nhân rộng rãi bởi các nhà tuyển dụng, các tổ chức giáo dục, các trường tại Úc và trên thế giới. AQF gồm một hệ thống có 10 bậc liên kết tất cả các chứng chỉ và văn bằng đào tạo từ trình độ trung học, cao đẳng đến đại học và sau đại học. Điều này tạo điều kiện cho học sinh tại Úc dễ dàng chuyển từ bậc học này qua một bậc học khác cao hơn, đồng thời chủ động và linh hoạt hơn trong việc hoạch định kế hoạch nghề nghiệp tương lai.
 
2. Khái niệm và bối cảnh lịch sử của các trường TAFE
 
Các trường Giáo dục kỹ thuật và nâng cao (Technical and Further Education - TAFE) là những nhà cung cấp giáo dục sau trung học lớn nhất nước Úc. Các khóa học chủ yếu là dạy nghề đáp ứng các điều kiện theo hệ thống đào tạo Quốc gia, khung trình độ Úc và Khung đào tạo chất lượng của Úc.
 
TAFE là một mạng lưới rộng lớn bao gồm nhiều cơ sở đào tạo và trường cao đẳng trên khắp nước Úc, cung cấp một loạt các khóa học nghề trên nhiều lĩnh vực như: Kinh tế, Nhà hàng Khách sạn, Du lịch, Xây dựng, Kỹ thuật, Nghệ thuật, Công nghệ thông tin, Công tác xã hội…
 
Khái niệm TAFE đã có những ngày đầu tiên trong hệ thống giáo dục của Úc với hàng trăm cơ sở nhỏ trải dài khắp các bang của Úc. Tuy nhiên, trước những năm 1970, giáo dục kỹ thuật phải đối mặt trong việc thiết lập vị trí của nó trong giáo dục do thiếu một bản sắc và điều lệ rõ ràng và có lẽ đó cũng là kết quả của sự đa dạng về cấu trúc trên khắp nước Úc. Chỉ đến những năm đầu 1970, Chính phủ Khối Thịnh vượng chung nhận thấy rằng việc đưa giáo dục kỹ thuật là một bộ phận nhỏ của các cơ sở giáo dục có xu hướng hạn chế sự phát triển chung và bắt đầu dành ưu tiên ngân sách cho giáo dục kỹ thuật và tái cấu trúc toàn bộ hệ thống các cơ sở giáo dục kỹ thuật theo hướng mỗi bang sẽ đầu tư một trường TAFE đủ năng lực đào tạo sinh viên trong nước và quốc tế, cung cấp các dịch vụ đào tạo ra nước ngoài. Chính phủ lựa chọn không xây dựng mới các cơ sở mà sử dụng cơ sở, khuôn viên của các trường cao đẳng sẵn có để nâng cấp, đầu tư đồng bộ thành 25-27 trường cao đẳng TAFE đặt tại các Bang. Trong quá trình hoạt động, các TAFE này luôn được Chính phủ hậu thuẫn và đảm bảo, đầu tư cơ sở vật chất hiện đại và tạo điều kiện để tham gia vào các chương trình đại học. Hệ thống TAFE được quản lý bởi 8 cơ quan chức năng của tiểu bang và vùng lãnh thổ với quy mô và đặc điểm khác nhau.
 
Chính sách của Úc khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân và thành lập các cơ sở đào tạo tư nhân (Registered Training Organizations - RTOs) và hiện nay có tới hàng nghìn RTOs trên khắp nước Úc. Tuy nhiên, phần lớn ngân sách trung ương vẫn ưu tiên tập trung cho các trường Cao đẳng TAFE. Ngân sách này cũng được cả chính quyền liên bang và chính quyền bang cùng phân bổ. Phần của liên bang chiếm khoảng 60%, trong khi các bang đóng góp 40% vào ngân sách đầu tư phát triển cho GDNN.
 
Hệ thống TAPE cung cấp đa dạng các khóa đào tạo từ vài giờ đến 02 hoặc 03 năm csac các khóa học lấy văn bằng, chứng chỉ. Một đặc điểm khác của các trường TAPE là sự đa dạng của các hình thức tham dự, phần lớn sinh viên các trường tham gia học bán thời gian hoặc học bên ngoài, kết hợp vừa học vừa làm. Sinh viên có thể tham dự khóa học vào ban ngày, buổi tối hoặc học từ xa. Mắc dù có hàng nghìn cơ sở đào tạo tư nhân, nhưng các trường TAPE luôn được biết đến là điểm đến của sinh viên trên toàn thế thời bởi uy tín được Chính phủ Úc đảm bảo với hơn 135 lĩnh vực ngành nghề có thể được lựa chọn và khả năng liên thông linh hoạt với các trường đại học hàng đầu.
 
3. Đặc điểm chính của TAFE
 
Hệ thống TAFE có một số đặc điểm phân biệt với các lĩnh vực giáo dục khác:
 
- TAFE là một mạng lưới rộng lớn bao gồm nhiều học viện và cao đẳng trải rộng trên khắp các bang Úc. Chính đặc điểm quan trọng về địa lý này đã giúp tăng cơ hội tiếp cận với GDNN cho người học ở khắp mọi miền của nước Úc.
 
- Chính phủ sở hữu và điều hành: TAFE cung cấp các khóa học chất lượng cao được công nhận trên toàn quốc cho sinh viên quốc tế và được chính phủ Úc hỗ trợ và đảm bảo.
 
- Liên thông lên đại học: TAFE cung cấp các chương trình có yêu cầu đầu vào linh hoạt và tạo cơ hội liên thông lên đại học bằng các tín chỉ.
 
- Sự đa dạng của các khóa học: Chương trình học của TAFE rất đa dạng, không giới hạn độ tuổi. Người học có thể lựa chọn các khóa học toàn thời gian, bán thời gian hay học online, thời gian học linh hoạt, phù hợp với mọi đối tượng.
 
- Cơ sở học tập dựa trên làm việc thực tế: Cơ sở học tập được thiết kế để mô phỏng chặt chẽ môi trường làm việc thực tế.
 


TAFE Sydney



TAFE New South Wales
 
4. TAFE khác với đại học như thế nào?
 
- Phương pháp giáo dục: Trong khi giáo dục đại học thường thiên về lý thuyết thì TAFE lại tập trung vào thực hành, chú trọng đào tạo các kỹ năng sẽ phục vụ trực tiếp cho công việc trong thực tế. Cơ sở vật chất của TAFE do đó cũng được thiết kế để phục vụ cho mục đích đào tạo này với phòng học và phòng thực hành luôn song hành. Ngoài ra, lớp học cũng được thu nhỏ lại để tăng tương tác giữa giáo viên và học viên trong giảng dạy. Các cơ sở của TAFE cung cấp cho sinh viên các thiết bị tiêu chuẩn công nghiệp như các nhà hàng đào tạo mở cửa cho công chúng và các xưởng ô tô. Những thiết bị này cho phép họ đào tạo bên ngoài lớp học.
 
- Cấu trúc các khóa học: Không giống như các trường đại học, các kỹ năng và bài học mà các trường TAFE cung cấp cho sinh viên không có sự khác biệt. Điều này là do các trình độ GDNN tuân theo một gói đào tạo phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp được sử dụng rộng rãi trên phạm vi cả nước và đưa ra các năng lực bắt buộc mà sinh viên phải đạt được ở mỗi trình độ. Điều này giúp sinh viên cùng đạt được những kỹ năng mà doanh nghiệp yêu cầu. Các gói đào tạo có trong các lĩnh vực khác nhau như: khách sạn, công nghệ thông tin, dịch vụ cộng đồng, dịch vụ kinh doanh, dịch vụ tài chính, bán lẻ và kỹ thuật,… ở tất cả các trình độ, bằng cấp khác nhau từ chứng chỉ I đến các văn bằng nâng cao. Sinh viên phải hoàn thành khóa đào tạo do các trường TAFE cung cấp và phải chứng minh rằng họ đã đáp ứng từng cấp độ năng lực thông qua các kỳ kiểm tra, đánh giá. Trong khi đó, các trình độ giáo dục đại học không bao gồm các gói đào tạo, vì vậy các kỹ năng và bài học có thể khác nhau giữa các trường. Sinh viên TAFE được yêu cầu hoàn thành cả hai khóa đào tạo: Đào tạo tại trường và đào tạo tại doanh nghiệp mới được cấp bằng.
 
- Các khóa học đa dạng: Theo truyền thống, các học viện TAFE được biết đến với việc cung cấp các khóa học GDNN (chẳng hạn như chứng chỉ và văn bằng) trong khi một số trường TAFE khác cũng cung cấp các bằng đại học, sau đại học (giống như các trường đại học cung cấp), các khóa học tiếng Anh và nghiên cứu trung học.
 
- Khả năng tiếp cận: Các trường TAFE thường có yêu cầu đầu vào ít hơn (và thấp hơn) so với các trường đại học. Điều này là do họ tự hào về khả năng tiếp cận của mình và cung cấp trình độ thấp hơn. TAFE được nhiều người lựa chọn như một con đường để vào đại học vì nó dễ tiếp cận hơn với học sinh.
 
- Bằng cấp: Học viên TAFE sau khi hoàn thành khóa học sẽ được cấp bằng, chứng chỉ tương ứng với chương trình đào tạo đã chọn, bao gồm: Chứng chỉ I (Certificate I) đến Chứng chỉ IV (Certificate IV), Bằng Cao đẳng (Diploma), Cao đẳng Nâng cao (Advanced Diploma), Cử nhân (Graduate Certificate). Một trong những ưu điểm nổi bật của TAFE đó là học viên luôn có lựa chọn học lên tiếp để lấy bằng đại học nếu muốn. Học viên có thể được miễn giảm 1-1,5 năm ở bậc đại học tùy vào bằng cấp, chứng chỉ tương ứng tại TAFE.
 
Một số trường trong hệ thống TAFE hiện đã có thể tự đào tạo và cấp bằng Cử nhân cho một số chương trình đào tạo nhất định.
 
Một số khác thì liên kết với các trường đại học để tạo điều kiện cho học viên chuyển tiếp và lấy bằng Cử nhân của trường đại học đó với một số chương trình đào tạo nhất định.
 
- Học phí và thời gian hoàn thành khóa học: Đây là một ưu điểm lớn của TAFE với mức học phí mỗi năm thấp hơn 40-60% so với học phí một chương trình Cử nhân thông thường tại các trường đại học. Một khóa học tại TAFE chỉ kéo dài từ 6 tháng đến 2 năm, trong khi để lấy bằng Cử nhân tại Úc thường mất tới 3-4 năm.
 
 
Bảng so sánh giữa TAFE và các trường Đại học
 
5. Các trình độ TAFE cung cấp 
 
Ngoài việc cung cấp một loạt các khóa học, các trường TAFE cung cấp đào tạo một trình độ phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp của bạn với nhiều đối tượng khác nhau. Một số khóa học tập trung cung cấp những kiến thức cơ bản của một môn học, trong khi đó một số khóa học khác cung cấp những kiến thức chuyên sâu hơn.
 
Các trình độ TAFE cung cấp:
 
- Chứng chỉ I: Đây là trình độ bậc đầu tiên, bao gồm việc đào tạo các kỹ năng cơ bản để thực hiện các công việc thường ngày.
 
- Chứng chỉ II: Trình độ này cung cấp người học các kiến thức thực tế trong các lĩnh vực, ngành nghề để có thể đưa ra giải pháp cho các vấn đề trong tương lai.
 
- Chứng chỉ III: Ở trình độ này, người học được phát triển các kỹ năng cao hơn và thu được kiến thức lý thuyết cần thiết để giải quyết nhiều vấn đề khác nhau. Người học sau khi hoàn thành chứng chỉ này sẽ có thể đánh giá và diễn giải thông tin.
 
- Chứng chỉ IV: Ở trình độ này, người học được phát triển một lượng kiến thức rộng lớn. Họ sẽ được học cách đánh giá và phân tích thông tin cũng như áp dụng các kỹ năng trong nhiều lĩnh vực. Thời gian học chứng chỉ IV thường là 1-2 năm (toàn thời gian) hoặc tương đương (bán thời gian).
 
- Cao đẳng (Diploma): Các khóa học chuẩn bị cho sinh viên các kiến thức, kỹ năng thực tế và kỹ thuật sáng tạo để chuẩn bị cho công việc thuộc ngành công nghiệp, nhà máy và các công việc bán chuyên nghiệp. Một số chứng chỉ của TAFE có thể hoàn tất ở bậc đại học cũng như tại các trường TAFE. Các chứng chỉ này yêu cầu tham gia khóa học từ 12-24 tháng (toàn thời gian) hoặc tương đương (bán thời gian).
 
- Cao đẳng nâng cao (Advanced Diploma): Các khóa học này thuộc bậc trình độ cao cấp nhằm cung cấp cho người học một số kỹ năng thực hành chuyên sâu để thực hiện vai trò quản lý, giám sát trong lĩnh vực ngành nghề đã chọn. Thời gian học trình độ này có thể thay đổi từ 1.5-2 năm (toàn thời gian).
 
- Chứng chỉ/Bằng Đại học nghề/Cử nhân nghề (Vocational Graduate Certificates/Diploma): Các khóa học này tương ứng với các bậc học cao, tương đương với văn bằng tốt nghiệp giáo dục đại học, cung cấp các kỹ năng và kiến thức liên quan đến công việc trình độ cao. Các chương trình chứng chỉ (certificate) thường yêu cầu học toàn thời gian từ 6 tháng đến 1 năm học, trong khi các văn bằng (diplomas) yêu cầu học toàn thời gian 1-2 năm.
 
- Các khóa học khác: Trước đây các trường TAFE thường chỉ tập trung vào GDNN, song trong những năm gần đây, nhiều trường bắt đầu cung cấp các chương trình giáo dục đại học như bằng cử nhân.
 
Sinh viên hoàn thành chứng chỉ IV, cao đẳng và cao đẳng nâng cao đều có thể học liên thông lên Đại học. Ngoài việc giúp sinh viên đáp ứng các yêu cầu đầu vào, các khóa học TAFE cũng cung cấp tín chỉ cho một số khóa học giáo dục đại học. Ví dụ, sinh viên có bằng cao đẳng có thể được công nhận tối đa 02 hoặc 03 học kỳ đã học đối với bằng cử nhân liên quan. Số lượng tín chỉ chính xác được tính tùy thuộc vào tổ chức, bằng cấp và trình độ TAFE đã hoàn thành của sinh viên đó. Việc các sinh viên đại học tham gia học các trình độ TAFE cũng ngày càng trở nên phổ biến vì TAFE sẽ giúp những sinh viên này đạt được các kỹ năng thực tế, định hướng cho công việc để hỗ trợ họ gia nhập lực lượng lao động.
 
Như vậy, có thể thấy ở Úc, TAFE đang là sự lựa chọn không kém phần hấp dẫn so với các trường đại học bởi các yếu tố: Mạng lưới các cơ sở trải rộng khắp các Bang, điều kiện đầu vào thấp, thời gian học tập ngắn, các ngành học liên quan tới thực hành, có tính ứng dụng cao. Hơn nữa, đây cũng là cách tốt nhất để tiết kiệm một cơ số tín chỉ, thời gian và tiền bạc khi muốn chuyển lên đại học./.
 
Văn phòng Tổng cục GDNN